Revitalizing Mithi River: मिठी नदीच्या पुनरुज्जीवनाची कहाणी

मुंबई शहरात नद्या खूप कमी आहेत, पण मिठी नदी ही एक महत्त्वाची नदी आहे जी शहराच्या मध्यभागातून वाहते. विहार तलावाच्या निर्गमातून सुरू होणारी ही नदी पवई तलावातून प्रवाहित होते आणि १८ किलोमीटर लांबीचा प्रवास करून माहीमच्या खाडीमार्गे अरब समुद्रात विलीन होते. २६ जुलै २००५ रोजी झालेल्या महाप्रलयात मिठी नदीने आपल्या अस्तित्वाची जाणीव करून दिली. त्या दिवशी मुंबईवर ९४४.२ किलोमीटर पाऊस कोसळला आणि मिठीने आपल्या किनाऱ्यावरच नव्हे तर आसपासच्या परिसरातही हाहाकार माजवला. या घटनेने नदीच्या दुर्दशेची जाणीव करून दिली, कारण मिठी नदीला नाल्यासमान मानले जात होते. कुर्ला ते माहीम या भागात या नदीच्या कचऱ्यामुळे ती अधिकच दूषित झाली होती. अनियंत्रित कचरा, औद्योगिक रसायने आणि प्लास्टिक यामुळे नदीच्या प्रवाहात मोठा अडथळा निर्माण झाला होता. त्यामुळे नदीच्या प्रवाहात सुधारणा करण्यासाठी सरकारी यंत्रणांना कठोर उपाययोजना करणे आवश्यक झाले. जनजागृती आणि कचरा व्यवस्थापन यावर लक्ष केंद्रित करणे गरजेचे आहे, कारण पाऊस दरवर्षी येतो आणि त्याचा प्रभाव कमी करण्यासाठी उपाययोजना करणे आवश्यक आहे.

२६ जुलै २००५ च्या प्रलयकारी ढगफुटीच्या नंतर मिठी नदीने उपनगरांमध्ये मोठा धुमाकूळ घातला. या घटनेने निसर्गावर जबाबदारी टाकणे योग्य नसल्याचे सर्वांना समजले. मिठी नदीतील गाळ साफ करणे आणि नदीकाठच्या वस्त्यांना कचरा फेकण्यापासून रोखणे आवश्यक होते. जलतज्ज्ञ माधव चितळे यांच्या मार्गदर्शनाखाली मिठी नदीच्या महापुराचा अभ्यास करून काही महत्त्वाच्या सूचना देण्यात आल्या. नदीच्या प्रवाहात अनैसर्गिक अडथळे निर्माण होऊ नयेत यासाठी अतिक्रमणांवर नियंत्रण ठेवणे, जलनिस्सारण वाहिन्यांची रुंदी वाढवणे आणि गाळ वेळेवर साफ करणे आवश्यक आहे. मिठी नदीला एक जिवंत परिसंस्था म्हणून विकसित करणे आवश्यक आहे. यासाठी बृहन्मुंबई महानगरपालिका आणि मुंबई महानगर क्षेत्र विकास प्राधिकरणाने पावले उचलली आहेत. नदीचे पात्र रुंद करण्याचे काम सुरू आहे आणि गाळ काढण्याचे काम पावसाळ्याच्या आधीच सुरू केले जाते.