Mohan Bhagwat's Statement on India-Pakistan Relations: 'कायमस्वरूपी द्वेष हा कोणताही उपाय नाही'

राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सरसंघचालक मोहन भागवत यांनी भारत, पाकिस्तान आणि चीन यांच्यातील संघर्षाच्या संदर्भात महत्त्वपूर्ण विचार व्यक्त केले आहेत. त्यांनी म्हटले की, संघर्षाच्या काळात आपल्याला आपल्या सरकार आणि सैन्यासोबत ठामपणे उभे राहणे आवश्यक आहे. तथापि, राजकीय व आंतरराष्ट्रीय सीमांचे वाद असले तरी कायमस्वरूपी द्वेष किंवा शत्रूत्व हा त्यावरचा उपाय नाही. मुंबईत 'इंडियाज इंटरनॅशनल मुव्हमेंट टू युनायटेड नेशन्स'च्या १५ व्या वर्धापन दिनाच्या कार्यक्रमात बोलताना भागवत यांनी या मुद्द्यावर प्रकाश टाकला. संघर्षाच्या काळात नागरी संबंधांचे महत्त्व अधोरेखित करताना ते म्हणाले की, युद्धजन्य परिस्थितीत आपल्या सरकारने आणि सैन्याने घेतलेल्या निर्णयांचा पाठिंबा देणे आवश्यक आहे. तथापि, या संघर्षामुळे दोन्ही देशांमधील मानवी आणि सांस्कृतिक संबंध पूर्णपणे नष्ट होऊ नयेत. परिस्थिती बिघडल्यास हे संबंध काही काळासाठी स्थगित केले जाऊ शकतात, पण ते कायमचे तोडता येत नाहीत. भागवत यांनी चीन आणि पाकिस्तानच्या संदर्भातही विचार व्यक्त केले. त्यांनी सांगितले की, चीनचे लोकही मान्य करतात की, भारताने त्यांना अनेक महत्त्वाची मूल्ये आणि विचार दिले आहेत. भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील ऐतिहासिक संबंध विसरता कामा नये, कारण पाकिस्तान हा भारताचाच एक भाग होता. त्यामुळे या जुने संबंध सहजासहजी संपणारे नाहीत. भागवत यांनी पुढे स्पष्ट केले की, दुसऱ्या देशांवर आक्रमण करणे किंवा त्यांना नष्ट करणे हा भारताचा मार्ग कधीच राहिला नाही. भारताचा खरा मार्ग म्हणजे सर्वांना एकत्र आणणे, समन्वय साधणे आणि सुसंवाद निर्माण करणे. संघर्ष संपल्यानंतर आपल्याला पुन्हा एकदा थांबलेल्या जागेवरूनच संबंध पुढे न्यावे लागतील. ते म्हणाले की, कायमस्वरूपी शत्रूत्व नाही, कारण मानवता हीच सर्वात मोठी गोष्ट आहे. आंतरराष्ट्रीय सीमा आणि राजकारणामुळे वाद निर्माण होतात, पण पाकिस्तानी नागरिक भारतीयांचे शत्रू नाहीत. राजकारण आणि सीमांच्या लढाईमुळे ही तात्पुरती परिस्थिती निर्माण होते. संकट किंवा युद्धाच्या वेळी आपण सैन्यासोबत असले पाहिजे, पण शेवटी मानवता सर्वात महत्त्वाची आहे. संघर्ष संपल्यानंतर सर्वांनी एकत्र यावे लागेल.