Silk Farming Boom: धाराशिवमध्ये रेशीम शेतीचा 'बूम'! १,५६० शेतकरी जोडले; मराठवाड्यात नंबर २

धाराशिव जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांनी दुष्काळी परिस्थिती आणि अनिश्चित पावसामुळे पारंपरिक पिकांच्या तुलनेत रेशीम शेतीकडे वळण्यास सुरुवात केली आहे. या क्षेत्रात रेशीम उद्योगाने मोठा विकास साधला असून, जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांनी रेशीम अळ्यांची 'चॉकी' घेण्यास प्राधान्य दिले आहे. यामुळे शेतकऱ्यांना कमी पाण्यात आणि कमी कालावधीत चांगले उत्पन्न मिळवता येत आहे. रेशीम शेतीमुळे ग्रामीण भागात रोजगाराच्या संधी निर्माण होत आहेत, ज्यामुळे स्थानिक अर्थव्यवस्थेला चालना मिळत आहे. धाराशिव जिल्ह्याची भौगोलिक स्थिती रेशीम शेतीसाठी अनुकूल आहे, आणि पारंपरिक पिकांच्या अनिश्चिततेमुळे शेतकऱ्यांना रेशीम शेतीकडे वळण्यास प्रवृत्त केले आहे. तुती लागवड आणि रेशीम कोष उत्पादनामुळे शेतकऱ्यांना वर्षभर उत्पन्न मिळवता येते. रेशीम विभागाच्या माहितीनुसार, आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करणारे शेतकरी प्रति एकर वार्षिक दीड ते दोन लाख रुपयांपर्यंत उत्पन्न मिळवत आहेत, ज्यामुळे अल्पभूधारक शेतकऱ्यांसाठीही हा व्यवसाय महत्त्वाचा ठरत आहे. जिल्ह्यात सध्या १४ रेशीम कीटक चॉकी पुरवठा केंद्रे कार्यरत आहेत, ज्यामुळे शेतकऱ्यांना रेशीम अळ्यांची चॉकी सहज उपलब्ध होत आहे. एकाच पिकासाठी २० ते २२ दिवसांचा कालावधी लागतो, त्यामुळे योग्य नियोजन केल्यास वर्षभरात चार ते पाच पिके घेणे शक्य आहे. राज्य शासनाने महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजनेअंतर्गत तुती लागवडीस मान्यता दिली आहे, ज्यामुळे धाराशिव जिल्ह्यात रेशीम उद्योगाला मोठी चालना मिळाली आहे. मनरेगा अंतर्गत तुती लागवडीसाठी मिळणाऱ्या सुविधांमुळे शेतकऱ्यांना या व्यवसायात सहभागी होण्यास प्रोत्साहन मिळाले आहे. धाराशिव जिल्ह्यात १,३८० कामे सुरू असून, १,५६० शेतकरी रेशीम उद्योगाशी जोडले गेले आहेत. जिल्ह्यात १,५८५ एकर क्षेत्रावर तुतीची लागवड करण्यात आली आहे. रेशीम विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार, आतापर्यंत ८.७६ लाख अंडीपुंजांचा पुरवठा करण्यात आला आहे, ज्यामुळे ५२३ टन रेशीम कोषांचे उत्पादन झाले आहे. धाराशिवने मराठवाड्यातील रेशीम उद्योगात महत्त्वाचे स्थान निर्माण केले आहे. शेतकरी गटांच्या माध्यमातून रेशीम शेतीला प्रोत्साहन मिळत आहे, ज्यामुळे शेतकऱ्यांना आधुनिक तंत्रज्ञान, उत्पादन पद्धती आणि बाजारपेठ याबाबत माहिती मिळत आहे. रेशीम कोषाचे उत्पादन केल्यानंतर शेतकऱ्यांसमोर बाजारपेठेचा प्रश्न निर्माण होऊ नये, यासाठी विविध बाजारपेठा उपलब्ध आहेत. धाराशिवच्या रेशीम कोषांना बंगळुरू, जालना, बीड आणि सोलापूर येथे बाजारपेठ मिळत आहे. बाजारपेठेची उपलब्धता आणि कोषांच्या मागणीमुळे शेतकऱ्यांना उत्पादन विक्रीसाठी विविध पर्याय उपलब्ध होत आहेत. भविष्यात स्थानिक पातळीवर रेशीम प्रक्रिया उद्योग विकसित झाल्यास या क्षेत्राला आणखी मोठी चालना मिळू शकते. रेशीम उद्योगातून ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळ मिळत आहे. रेशीम शेतीचा फायदा केवळ तुती लागवड करणाऱ्या शेतकऱ्यांपुरता मर्यादित राहत नाही. तुतीची लागवड, अळी संगोपन, कोष उत्पादन, वाहतूक, बाजारपेठ आणि पुढील टप्प्यात रेशीम धागा व कापड निर्मिती अशा विविध स्तरांवर रोजगाराच्या संधी निर्माण होतात. त्यामुळे धाराशिवसारख्या दुष्काळी जिल्ह्यात रेशीम उद्योग शेतीला पूरक उत्पन्न देण्याबरोबरच ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला नवी दिशा देणारा व्यवसाय ठरत आहे. पारंपरिक पिकांसाठी वाढता उत्पादन खर्च आणि हवामानातील अनिश्चितता पाहता शेतकरी शेतीमध्ये विविधता आणत आहेत. कमी पाण्यात, कमी कालावधीत आणि वर्षातून अनेक वेळा उत्पादन घेण्याची शक्यता असल्याने रेशीम शेतीकडे शेतकऱ्यांचा कल वाढत आहे. धाराशिव जिल्ह्याने मराठवाड्यात मिळविलेले दुसरे स्थान ही या वाढत्या कलाचीच पावती मानली जात आहे.