Theatrical Celebration: नाट्यरंग : नमो भारतम… वंदे मातरम्

बंकिमचंद्र चट्टोपाध्याय यांच्या 'वंदे मातरम्' या राष्ट्रगीताच्या १५० व्या वर्धापन दिनानिमित्त सध्या विविध ठिकाणी उत्सव साजरा केला जात आहे. या गीताच्या काही पंक्तींवरून वाद निर्माण झाला असला तरी, त्यासंबंधी एक कायदा देखील पारित करण्यात आला आहे. राष्ट्रगीताच्या सन्मानासंबंधी कायदा करावा लागणे हे एक प्रकारचे अपमान आहे, कारण असे कायदे अस्तित्वात असणे अपेक्षित नाही. नुकतेच संगीत नाटक अकादमीने केंद्रीय सांस्कृतिक मंत्रालय आणि विविध राज्यांच्या सांस्कृतिक खात्यांच्या सहकार्याने एक राष्ट्रीय नाट्यमहोत्सव आयोजित केला, ज्यामध्ये 'वंदे मातरम्' चा शतकोत्तर सुवर्णमहोत्सव मोठ्या उत्साहात साजरा करण्यात आला. या महोत्सवात महाकवी कालिदास यांच्या जयंतीचा देखील समावेश करण्यात आला होता. देशभरात ३९ भाषांमध्ये १५० नाट्यप्रकार सादर करण्यात आले, ज्यामुळे विविध संस्कृतींचा समावेश झाला. महाराष्ट्रात 'नाट्यशाला' या संस्थेने ४५ वर्षांपासून मुलांच्या सर्वांगीण विकासासाठी कार्यरत असताना या महोत्सवात रंगाविष्कार सादर करण्याची संधी मिळवली. त्यांनी गोरेगाव येथील रोटरी संस्कारधाम अकादमीच्या कर्णबधीर मुलांच्या सहभागाने 'नमो भारतम्… वंदे मातरम्' हा हृदयस्पर्शी रंगाविष्कार सादर केला, ज्याचे दिग्दर्शन भरत मोरे यांनी केले. या कार्यक्रमाची संकल्पना कांचन सोनटक्के यांनी तयार केली होती. या रंगाविष्काराचा विषय भारताचा स्वातंत्र्यलढा आणि स्वातंत्र्योत्तर भारत होता.

या रंगाविष्कारात १८५७ च्या पहिल्या स्वातंत्र्य लढ्यापासून सुरुवात करून झाशीच्या राणीच्या ब्रिटिशांविरुद्धच्या लढाईपर्यंत, टिळक, महात्मा गांधी, भगतसिंग आणि नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांच्या योगदानाचा उल्लेख करण्यात आला. बंकिमचंद्रांनी 'वंदे मातरम्' हे राष्ट्रगीत लिहून या लढ्याला दिलेली प्रेरणा, स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर भारताची प्रगती आणि भारतीयांच्या राष्ट्राप्रती असलेल्या दायित्वांचा आढावा या रंगाविष्कारात घेतला गेला. संवाद, निवेदन, नृत्यरचना, सामूहिक आकृतिबंध आणि जोशपूर्ण नाट्यरचना यांचा उत्कृष्ट वापर करण्यात आला. कर्णबधीर असलेल्या कलाकारांनी या रंगाविष्कारात दाखवलेला कौशल्य आणि एकजिनसीपणा अत्यंत प्रशंसनीय होता. त्यांच्या हालचालींमध्ये एकत्रितपणा आणि उत्साह दिसून आला. त्यांच्या शारीरिक त्रुटींचा कुठेही आढळ झाला नाही, उलट त्यांनी 'आम्ही हे करून दाखवूच' या जिद्दीच्या भावनेने रंगाविष्कार सादर केला. सामान्य मुलांच्या ताकदीने हा कार्यक्रम यशस्वी झाला. कांचन सोनटक्के यांची कल्पकता आणि भरत मोरे यांचे दिग्दर्शन यामुळे हा प्रयोग यशस्वी झाला, हे सर्वांनी मान्य केले.