New Education Model: शिक्षणाचे नवे मॉडेल; १२वीपर्यंत एकच शाळा, नीती आयोगाने अहवालात सुचवला गळतीवर पर्याय

भारतातील शालेय शिक्षण प्रणालीमध्ये सुधारणा करण्यासाठी नीती आयोगाने एक नवा प्रस्ताव सादर केला आहे. या प्रस्तावानुसार, विद्यार्थ्यांना पाचवी, आठवी किंवा दहावीच्या स्तरावर शाळा बदलण्याची गरज भासणार नाही. 'सिलिंड्रिकल स्कूलिंग' या संकल्पनेत पहिलीपासून बारावीपर्यंतचे शिक्षण एकाच शाळेत उपलब्ध होईल. यामुळे विद्यार्थ्यांना एकाच ठिकाणी शिक्षण घेता येईल, ज्यामुळे शिक्षण गळती कमी होण्यास मदत होईल. विशेषतः ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना या संकल्पनेचा मोठा फायदा होईल, कारण त्यांना शाळा बदलण्याच्या प्रक्रियेतून बाहेर पडता येईल. यामुळे शिक्षणाच्या गुणवत्तेतही सुधारणा होईल, कारण एकाच शाळेत सर्व स्तरांवर शिक्षण घेतल्याने विद्यार्थ्यांचा विकास अधिक सुसंगतपणे होईल.

सध्याच्या शिक्षण व्यवस्थेत 'पिरॅमिड' मॉडेलचा वापर केला जातो, ज्यामध्ये प्राथमिक शाळांची संख्या मोठी असली तरी माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक शाळांची संख्या कमी आहे. यामुळे विद्यार्थ्यांना पुढील वर्गासाठी दुसऱ्या गावात किंवा दूरच्या ठिकाणी जावे लागते. 'सिलिंड्रिकल स्कूलिंग' मॉडेलमध्ये या समस्येवर उपाय शोधण्यात आले आहेत. एकाच शाळेत सर्व वर्ग उपलब्ध असलेले असल्याने, विद्यार्थ्यांना शाळा बदलण्याची गरज भासणार नाही. यामुळे शाळा बदलण्याच्या प्रक्रियेतून होणारी गळती कमी होईल आणि विद्यार्थ्यांना अधिक स्थिरता मिळेल.