Revolutionary Space Project: अमेरिकेच्या ‘रिफ्लेक्ट ऑर्बिटल’ने आणलेली नवी क्रांती

सूर्य हा नेहमीच दिवसा आकाशात तळपत असतो, परंतु आता रात्रीही तो आकाशात तळपत राहील आणि आपल्याला सूर्यप्रकाश देईल, ही कल्पना आता वास्तवात येऊ शकते. अमेरिकेतील ‘रिफ्लेक्ट ऑर्बिटल’ या कंपनीने अंतराळात एक महत्त्वाचा प्रकल्प हाती घेतला आहे. अमेरिकन सरकारने या कंपनीला विशाल परावर्तक आरशासह उपग्रह पाठवण्याची परवानगी दिली आहे. या उपग्रहाद्वारे पृथ्वीवरील काही विशिष्ट भागांवर सूर्यकिरण परावर्तित करून रात्री उजेड निर्माण करणे शक्य होणार आहे. या प्रयोगामुळे जर यश मिळाले, तर संपूर्ण जगासाठी ही एक महत्त्वाची उपलब्धी ठरेल.

या प्रयोगासाठी ‘एरेन्डिल-१’ नावाचा उपग्रह तयार करण्यात येत आहे, ज्यामध्ये सुमारे ६० फूट रुंद परावर्तक आरसा बसवला जाईल. हा उपग्रह पृथ्वीपासून ६४० किलोमीटर उंचीवरील कक्षेत कार्यरत राहील. गरज भासल्यास, हा उपग्रह सूर्यकिरण विशिष्ट ठिकाणी वळवून त्याचा उपयोग करेल. कंपनीच्या मते, या तंत्रज्ञानामुळे ५ किलोमीटरच्या परिसरात पौर्णिमेच्या चंद्रप्रकाशापेक्षा चार पट अधिक उजेड उपलब्ध होईल. रिफ्लेक्ट ऑर्बिटलची योजना महत्त्वाकांक्षी असून, कंपनीने २०२६ च्या अखेरीपर्यंत दोन उपग्रह अंतराळात पाठवण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे. त्यानंतर २०२७ पर्यंत ३६ उपग्रहांचे जाळे उभारण्याचे उद्दिष्ट आहे. २०३५ पर्यंत ५०,००० हून अधिक उपग्रह तैनात करण्याची कंपनीची दीर्घकालीन योजना आहे.

या कृत्रिम सूर्यप्रकाशाचा उपयोग अनेक क्षेत्रांमध्ये होऊ शकतो. नैसर्गिक आपत्तींमध्ये बचाव कार्य करताना रात्रीचा अंधार मोठा अडथळा ठरतो. या तंत्रज्ञानामुळे घटनास्थळी तात्काळ उजेड उपलब्ध करून देणे शक्य होईल. शोधमोहीम, बचावकार्य, रात्रीची बांधकामे, शेती, सौरऊर्जा प्रकल्प आणि दुर्गम भागांतील विविध कामांसाठी या तंत्रज्ञानाचा मोठा फायदा होऊ शकतो. कंपनीचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी बेन नोवाक यांनी सांगितले की, ग्राहकाने वर्षभरासाठी किमान १,००० तासांचा करार केल्यास एका आरशाद्वारे १ तास सूर्यप्रकाश उपलब्ध करून देण्यासाठी सुमारे ५,००० डॉलर्स, म्हणजेच ४.७ लाख रुपयांचे शुल्क आकारले जाईल. तथापि, या योजनेला काही शास्त्रज्ञांनी विरोध दर्शवला आहे. त्यांच्या मते, रात्रीचा नैसर्गिक अंधार कमी झाल्यास मानवी जैविक घड्याळावर विपरीत परिणाम होऊ शकतो. झोपेचे चक्र, संप्रेरकांचे संतुलन, मानसिक आरोग्य आणि शारीरिक कार्यप्रणालीवर गंभीर दुष्परिणाम होऊ शकतात. याशिवाय, पक्ष्यांचे स्थलांतर, रात्री सक्रिय प्राण्यांचे वर्तन, वनस्पतींची ऋतुचक्रे आणि समुद्रातील अन्नसाखळीवरही कृत्रिम प्रकाशाचा विपरीत परिणाम होण्याची भीती आहे.