Artificial Intelligence and Employment: भारताला विशेष धोरण आखावे लागेल

‘कृत्रिम प्रज्ञा, नैसर्गिक प्रश्न!’ हा अग्रलेख (६ ऑगस्ट) वाचल्यानंतर अनेक विचार मनात येतात. तंत्रज्ञानाच्या युगात, विशेषतः कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (एआय) युगात, माणसाच्या क्षमतांचा विचार करणे अत्यंत आवश्यक आहे. यापूर्वीच्या तंत्रज्ञानाने मानवाच्या शारीरिक क्षमतांना एक नवा आयाम दिला आहे. उदाहरणार्थ, काही कामे जी मानवाच्या सामर्थ्याबाहेर होती, ती यंत्रे सहजपणे पार करतात. संगणकांच्या क्षमतांमुळे आकडेमोड आणि डेटा प्रक्रिया करणे मानवी मेंदूच्या क्षमतेच्या पलीकडे जाते. त्यामुळे, रोजगाराच्या संधींवर याचा परिणाम होऊ शकतो, हे नाकारता येत नाही. तथापि, एआयच्या विकासामुळे काही क्षेत्रांमध्ये मानवाची भूमिका कमी होऊ शकते, परंतु याचा अर्थ असा नाही की मानवाची गरज संपली आहे. एआयच्या क्षमतांचा विचार करताना, मानवाच्या नैसर्गिक बुद्धिमत्तेची महत्त्वाची भूमिका लक्षात घेतली पाहिजे.

काही बाबतीत, एआय मानवाच्या क्षमतांचा पर्याय ठरू शकत नाही. उदाहरणार्थ, मानवी भावना, संवेदनशीलता आणि संदर्भानुसार निर्णय घेण्याची क्षमता एआयला अद्याप साधता आलेली नाही. त्यामुळे, अनेक क्षेत्रांमध्ये जिथे मानवी स्पर्श आवश्यक आहे, तिथे एआय कधीही मानवाला पूर्णपणे बदलू शकणार नाही. घरकाम, दुरुस्ती, रुग्णसेवा आणि व्यवस्थापन यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये मानवी श्रमाची आवश्यकता कायम राहील. भारतासारख्या देशात, जिथे रोजगाराची गरज आहे, तिथे एआयच्या वापरासोबतच मानवाच्या नैसर्गिक क्षमतांचा विकास करणे आवश्यक आहे. यामुळे, रोजगाराच्या संधींमध्ये वाढ होईल आणि तंत्रज्ञानाच्या विकासासोबत मानवाची भूमिका देखील महत्त्वाची राहील.