Wild Vegetables: पित्त व पोटाच्या विकारांवर 'या' रानभाज्या ठरत आहेत सुपरफूड; जाणून घ्या त्यांचे औषधी गुण

अकोलेच्या आठवडी बाजारात गुरुवारी दुर्मीळ रानभाज्या जसे की कोळू, चाईकोंब आणि शिंदळमाकड यांची विक्री सुरू झाली आहे. या भाज्या आरोग्याच्या दृष्टीने अत्यंत फायदेशीर असून, पचनशक्ती सुधारण्यात मदत करतात. त्यामुळे या भाज्यांची मागणी वाढली आहे. पावसाळ्यात नैसर्गिकरित्या उगवणाऱ्या या भाज्या कोणत्याही रासायनिक खतांचा वापर न करता पिकतात. शिंदळमाकड, कोळू, बडदा, चाई, कर्टुले, तांदुसा यासारख्या भाज्या बाजारात उपलब्ध असतात. या भाज्या खरेदीसाठी नागरिकांची मोठी गर्दी होत आहे. आदिवासी लोक रानात या भाज्या गोळा करून बाजारात विक्रीसाठी आणतात. ठरावीक काळातच या भाज्या उपलब्ध होतात, त्यामुळे त्यांची खासियत वाढते. शिंदळमाकड आणि काटेरी करटुले या भाज्या चवीला कडू असल्या तरी पित्तनाशक गुणधर्मामुळे पित्तामुळे होणाऱ्या विकारांवर उपयुक्त ठरतात. यामुळे पचनशक्ती वाढते आणि पोटाचे विकार दूर होतात. आदिवासींच्या आरोग्याच्या दृष्टीने रानभाज्या महत्त्वाच्या ठरतात. कोरोनामुळे या भाज्यांच्या विक्रीत अडथळे आले होते, परंतु आता पुन्हा त्यांची विक्री सुरू झाली आहे. चाईची भाजी दाट जंगलात तर शिंदळमाकड अवर्षण क्षेत्रातील टेकड्यांवर वाढते. या भाज्या बिन पेरल्याने नैसर्गिकरित्या उगवतात आणि त्यामुळे त्या विषमुक्त असतात. चाईचे तीन प्रकार आहेत, ज्यामुळे पोटाचे विकार कमी होतात. भुईकोहळा मुळी चहात टाकून पिल्यास पोटाच्या समस्यांवर उपाय मिळतो. चाईकंद आणि कोळू पित्तनाशक आहेत. आदिवासींच्या कष्टामुळे या भाज्या विक्रीतून त्यांना आर्थिक लाभ मिळतो. मात्र, यावर्षी किरकोळ प्रमाणातच उत्पन्न मिळत आहे.

अंबाडी, बडदा, भारंबी, चिभूट या रानभाज्या कमी होत चालल्या आहेत, तर गुळवेल, कडमडवेल, रानओवा यासारख्या औषधी गुणधर्म असलेल्या भाज्या जंगलात टिकून आहेत. वन विभागाने या भाज्यांच्या माहितीचे फलक बाजारात लावल्यास आदिवासींच्या कष्टाचे चीज होईल आणि रानभाज्या प्रकाशझोतात येतील. रानभाज्या शरीरातील विषद्रव्यांचा नाश करतात आणि झीज वेगाने भरून काढतात. चाई झीज भरण्यासाठी गुणकारी आहे, तर कर्तुले हाडांसाठी चांगली असली तरी ती कडवट आहे. पावसाळ्यात रानभाज्यांची आवक वाढते आणि विविध भागांतून विक्रीसाठी येतात. गर्दणी, देवठाण, टाकळी, बहिरवाडी, उंचखडक, आंबिकानगर, कळस बुद्रुक, घोरपडावाडी, मांडवदरा, निर्गुडवाडी यासारख्या ठिकाणांवरून रानभाज्या बाजारात येतात. आरोग्यवर्धक रानभाज्या आणि कंदभाज्या निसर्गातून सहज उपलब्ध होतात. भुईकोहळा, खुरगुटा, गवत्या हमिंद, चाईकंद या कंदभाज्या पावसाळ्यात आहारात असतात. कोळू, चाईकोंब आणि शिंदळमाकड यांचे भाव साधारणतः वीस ते चाळीस रुपये प्रति जुडी आहेत. रानभाज्या औषधी गुणधर्माच्या असतात आणि त्यांना मीठ-मिरची टाकून चवदार बनवले जाते.